Yeni başlayanlar için temel SSH komutları

Bu yazıda Linux sunucularımıza SSH ile bağlandığımızda temel olarak kullandığımız komutlardan bahsedeceğim. Yeni başlayan biri için küçük bir başvuru rehberi gibi düşünün; bir komutu unuttuğunuzda buraya bakabilirsiniz.

Güncelleme (Kasım 2026): Bu yazıyı 2020'de yazmıştım. O zaman kısa tutmuşum, çokça temel komut eksik kalmış. Sunucuya nasıl bağlanıldığından dosya kopyalamaya, içerik okumaya kadar yeni başlayan birinin ilk günlerde ihtiyaç duyacağı komutları ekledim. Bir iki küçük hatayı da düzelttim.

Komutları yazdıktan sonra çalıştırmak için Enter'a basmanız gerekiyor. Köşeli parantez içindeki kısımları (örneğin <klasör adı>) kendi değerinizle, parantezleri silerek değiştireceksiniz.

Sunucuya bağlanmak ve çıkmak

Her şeyden önce sunucuya bağlanmamız lazım. Bunu kendi bilgisayarınızın terminalinden (Windows'ta PowerShell ya da Terminal) şu komutla yapıyoruz:

ssh kullanici@sunucu_ip

Örneğin ssh root@192.168.1.50. İlk bağlantıda sizden parmak izini onaylamanızı ister, yes yazıp parolanızı girersiniz. SSH varsayılan olarak 22 portunu kullanır; sunucunuz farklı bir port kullanıyorsa -p ile belirtirsiniz:

ssh -p 2222 kullanici@sunucu_ip

İşiniz bitince bağlantıyı kapatmak için:

exit

Nerede olduğunu görmek ve gezinmek

Bulunduğunuz klasörü gösterir. Sunucuda kaybolduğunuzda "ben neredeyim" demek için:

pwd

Klasörler arası geçiş yapar.

cd

Örnekler:

cd <klasör adı>   # Belirtilen klasöre girer
cd ..             # Bir üst klasöre çıkar
cd ~              # Kendi ev (home) dizinine döner
cd /              # Sistemin en tepesine (kök dizine) gider

Eski yazıda cd ~ için "kök dizine döner" yazmışım, yanlışmış. ~ sizin ev dizininiz, kök dizin ise /. İkisi farklı yer.

Klasördeki dosyaları listeler.

ls

Örnekler:

ls        # Bulunduğunuz dizindeki dosyaları listeler
ls -l     # Tarih, dosya sahibi ve izinlerle birlikte listeler
ls -a     # Gizli dosyaları da gösterir
ls -lh    # Dosya boyutlarını okunabilir şekilde (KB, MB) gösterir
ls -lS    # Dosyaları boyuta göre sıralar

Bu bayrakları birleştirebilirsiniz, örneğin ls -lah en sık kullanılanıdır.

Dosya ve klasör işlemleri

Klasör oluşturur.

mkdir <klasör adı>

Dosya ya da klasör kopyalar. İlk yazdığınız kaynak, ikincisi hedef.

cp <kaynak dosya> <hedef>
cp -r <kaynak klasör> <hedef>   # klasör kopyalarken -r gerekir

Dosya ya da klasör taşır, ya da adını değiştirir.

mv <eski yer> <yeni yer>
mv eski-ad.txt yeni-ad.txt   # aynı yerde ad değiştirmek de budur

Dosya ya da klasör siler.

rm <dosya adı>
rm -r <klasör adı>   # klasör silmek için -r gerekir

⚠️ rm kalıcıdır, çöp kutusu yoktur, silinen geri gelmez. Özellikle rm -rf komutuna çok dikkat edin; yanlış yere yazarsanız bütün sistemi silebilir. Silmeden önce ne sildiğinizden emin olun.

Dosya içeriğini görmek ve düzenlemek

Dosyanın içeriğini ekrana yazar. Kısa dosyalar için.

cat <dosya adı>

Uzun dosyaları sayfa sayfa gösterir. Yukarı-aşağı ok tuşlarıyla gezersiniz, çıkmak için q.

less <dosya adı>

Dosyayı düzenlemek için basit bir editör olan nano'yu kullanabilirsiniz. Kaydetmek için Ctrl+O, çıkmak için Ctrl+X.

nano <dosya adı>

Dosya indirmek ve aktarmak

İnternetten dosya indirir.

wget <url>

Kendi bilgisayarınızla sunucu arasında dosya kopyalar (scp). Bu komutu sunucuda değil, kendi bilgisayarınızın terminalinde çalıştırırsınız.

# bilgisayardan sunucuya gönderme
scp dosya.txt kullanici@sunucu_ip:/home/kullanici/

# sunucudan bilgisayara çekme
scp kullanici@sunucu_ip:/home/kullanici/dosya.txt .

Dosya sıkıştırma ve açma

En çok kullanılan tar ile sıkıştırma ve açma:

tar -czvf arsiv.tar.gz <klasör adı>   # sıkıştırır
tar -xzvf arsiv.tar.gz                # açar

zip dosyaları için:

zip -r arsiv.zip <klasör adı>   # sıkıştırır
unzip arsiv.zip                 # açar

Sistem durumunu görmek

Disk kullanımını gösterir.

df -h

RAM (bellek) kullanımını gösterir.

free -h

Buradaki -h bayrağı değerleri GB/MB gibi okunabilir şekilde gösterir, onsuz sayılar daha zor okunur.

Çalışan programları ve sistem yükünü gösterir. Çıkmak için q.

top

Yetki, kullanıcı ve servisler

Bir komutu yönetici (root) yetkisiyle çalıştırır. Sistemle ilgili çoğu işlem için komutun başına eklemeniz gerekir.

sudo <komut>

Parola değiştirir. Tek başına yazarsanız kendi parolanızı değiştirir.

passwd

Bir servisi (örneğin web sunucusu) yönetir.

sudo systemctl status nginx    # durumunu gösterir
sudo systemctl restart nginx   # yeniden başlatır

Program kurmak

Kullandığınız dağıtıma göre paket yöneticisi değişir:

sudo apt install <program>   # Ubuntu / Debian
sudo dnf install <program>   # Rocky / AlmaLinux / Fedora

Bağlantı koptuğunda bile çalışmaya devam etmesi için

SSH bağlantınız koptuğunda normalde çalışan işlem de durur. Uzun süren bir işi arka planda, bağlantıdan bağımsız çalıştırmak için screen kullanılır.

screen

Kaydedip screen ekranından ayrılmak için Ctrl+A sonra D tuşlarına basın. İşlem arka planda çalışmaya devam eder. Geri dönmek için:

screen -r

Sunucuyu kapatma ve yeniden başlatma

sudo shutdown now   # hemen kapatır
sudo reboot         # yeniden başlatır

Bu komutları uzaktan bağlıyken çalıştırırsanız sunucu kapanır ve bağlantınız kesilir. Kendi bilgisayarınızda değil de uzak bir sunucudaysanız iki kez düşünün; reboot sonrası sunucu birkaç dakika içinde tekrar açılır ama shutdown sonrası onu elle açacak biri yoksa erişiminiz tamamen kesilir.

İşinizi kolaylaştıran küçük komutlar

clear               # ekranı temizler
history             # daha önce yazdığınız komutları listeler
man <komut>         # bir komutun ne işe yaradığını ve bayraklarını anlatır

Özellikle man çok işinize yarar. Bir komutu merak ettiğinizde, örneğin man ls yazarak o komutun bütün seçeneklerini okuyabilirsiniz; çıkmak için q.